چهارشنبه، 6 اسفند 1399 | 12 رجب 1442
فهرست
Skip Navigation Links
جست‌وجوی سریع

نشريه خبري شوراي عالي حوزه‌هاي علميه - سال اول، پيش‌شماره 1، مرداد و شهريور 1389


راهبردهاي نوين شوراي عالي حوزه‌هاي علميه


گفتگو با حجت الاسلام و المسلمين عليرضا اميني مسئول دبيرخانه شوراي عالي حوزه هاي علميه
اشاره:
با تغيير تركيب اعضاي شوراي عالي حوزه در سال 1387 و به موازات ماموريت جديد اين شورا، مبني بر انجام پاره‌اي اصلاحات و تحول در فرايند و ماهيت نظام تصميم‌گيري حوزه هاي علميه، دبيرخانه شوراي عالي حوزه نيز جايگاه و موقعيت جديدي را به عنوان بازوي اصلي اجرايي و پشتيباني اين شورا بازيافت. در همين راستا نيز حجت الاسلام عليرضا اميني عهده‌دار مسئوليت دبيرخانه آن شورا گرديد كه از آن هنگام روند توسعه دبيرخانه و ارتقاء جايگاه آن در رأس حوزه، شكلي بهتر و شتابي بيشتر به خود گرفت. در گفتگويي با ايشان از چيستي و چگونگي فعاليت‌ها و برنامه‌هاي آن مطلع مي‌شويم.

 

به عنوان مسئول دبيرخانه شوراي عالي حوزه هاي علميه، در ابتدا درمورد رويكرد جديدي كه شورا در ‌سياست‌گذاري‌هاي خود تاكنون داشته است توضيح‌ بفرماييد.
شوراي عالي حوزه در دوره جديد چند رويكرد را در كنار هم دنبال كرده است؛ اولين نكته‌اي كه به نظر مي‌رسد بيش از دوره‌هاي گذشته مورد توجه بوده اين است كه اين شورا كمتر با مسائل جزيي درگير باشد؛ به اين معنا كه بايد ظرفيت شورا، در معناي واقعي «شوراي عالي»، بيشتر به كار گرفته شود، تا به عنوان يك شوراي بخشي يا شوراهايي كه براي كارهاي اجرايي لازم است. ظرفيت شوراي عالي به عنوان رأس حوزه بايد بيشتر متوجه رسيدگي به مسائل كلان حوزه از جمله راهبرد‌ها، سياست‌ها و حلّ مسئله‌هاي اساسي حوزه باشد.
به هر حال اعضاي شوراي عالي توجه دارند كه به عنوان شوراي عالي، فرصت چندان زيادي ندارند كه آن را صرف مسائل خيلي‌ ريز و جزيي كنند، به همين دليل بيشتر توجه آنها بر اين بوده است كه مصوبه‌ها يا تصميماتي داشته باشند كه راهگشايي و تاثيرگذاري بيشتري داشته باشد. البته ابتداي دوره جديد با تغيير مديريت حوزه همراه شد كه در نتيجة تعيين مدير و معاونان وي، وقت قابل توجهي از شورا را به خودش اختصاص داد.
در عين حال، شورا نمي‌توانست راجع به ساختار حوزه بي‌نظر باشد، ساختار حوزه در بدو امر، براي اين كه مديريت جديد بتواند راحت‌تر كار كند احتياج به يك سري ترميم‌ها و تغييراتي داشت ولو اين‌كه اين ساختار نهايي نيست. پس يك نگاه اين بود كه شورا از ظرفيت‌هاي كارشناسي بالاي حوزه استفاده كند. نگاه دوم اين بوده است كه شورا بتواند بيشتر مأموريت‌هايش را در بعد سياست‌گذاري دنبال كند. نكته سومي كه شايد بتوان به آن اشاره كرد، اين است كه شورا در حركت خود با جدي گرفتن شورا‌هاي اقماري،‌تلاش كرده است تا ظرفيت بيشتري را به كار بگيرد .

 

شوراي عالي حوزه در دوره جديد تا چه حد به مسئله تحول در حوزه پرداخته است؟
شوراي عالي جديد نسبت به مقوله تغيير در حوزه توجه ويژه‌اي دارد؛ اين بدان معنا نيست كه دوره‌هاي پيشين شورا چنين نگاهي نداشته است بلكه قرار بر اين شد كه شوراي جديد، حتي المقدور به مقوله اصلاح حوزه توجه و اهتمام بيشتري داشته باشد، بنابراين براي اعضاي شوراي عالي مهم است خواسته‌هايي كه مراجع بزرگ و مقام معظم رهبري در مقوله اصلاح حوزه دارند، مورد توجه قرار گيرد. به هر حال به مرور اين خواسته‌ها در قالب طرح‌هاي مختلف به شورا مي‌آيد و بعضي هم آمده و خودشان را هم نشان داده‌‌اند.
بالا بردن ظرفيت‌هاي كاري شوراي عالي با به كارگيري و فعال نمودن شوراهاي اقماري، حركت شوراي عالي در جهت سياستگذاري و توجه به مقولة رشد و ارتقاي حوزه‌هاي علميه در اين دوره مد نظر شوراي عالي جديد بوده است. توجه به روانسازي سازمان يافته امور در اين دوره شوراي عالي نيز از جمله ضرورت‌هاي مورد توجه شورا بوده تا نتايج مصوبات با سرعت و رواني بيشتري در اختيار مصرف كنندگان قرار گيرد و ساختار حوزه، حتي المقدور از حالت انسداد سازماني، خارج شود. در همين راستا شوراي عالي حوزه مصوبه‌اي داشته و بحث سازمان حوزه و تفكيك صف از ستاد را مد نظر قرار داده است.

 

در رابطه با طراحي ساختار جديد مديريت حوزه‌هاي علميه و شكل جديد فرايند اداري و اجرايي توضيح بفرماييد.
در رابطه با طراحي ساختار جديد مديريت حوزه‌هاي علميه و شكل جديد فرايند اداري و اجرايي نيز، بر اساس مصوبه شوراي عالي، حوزه‌هاي علميه در مناطق مختلف كشور در موقعيت بالاتري قرار خواهند گرفت، اختياراتشان در حوزه‌هاي مختلف اجرايي افزايش خواهد يافت و از طرف ديگر سازمان مركزي حوزه نيز به عنوان ستاد، امكان بيشتري براي فكر و تهيه طرح و نرم افزار را خواهد داشت تا اين كه درگير مسائل اجرايي صف شود. با اين وصف، مركز مديريت موظف شده است كه با اين نگاه مأموريتش را بازخواني كند.

 

موقعيت، حيطه وظايف و اختيارات شوراهاي اقماري شوراي عالي در حال حاضر چگونه است؟
گسترش، شوراي اعطاء مجوزها، هيات رئيسه وكميته بودجه از جملة اين شوراها هستند. در واقع شوراي عالي مأموريتش را در چند ميز شورايي ديگر هم چيد تا اين كه مقداري بتواند با فراغت بال، به بعضي از مسائل اساسي رسيدگي كند و كل مجموعه شورا بتواند به لحاظ كمي و كيفي مصوبات و خروجي‌هاي بيشتر و بهتري داشته باشد. البته شوراي گسترش، پيش از اين نيز وجود داشته و در دوره‌هاي قبل نيز مصوبه داشته است ولي تصميمي كه در اين دوره شورا گرفته شد، اين بود كه تمام اختيارات شوراي گسترش احيا شود، يعني تمام اختيارات متناسب با مصوبه‌اي كه شوراي گسترش در آن ديده شده و مورد تصويب شوراي انقلاب فرهنگي و شوراي عالي حوزه هم قرار گرفته است، شوراي گسترش دنبال كند. بر اين اساس اختيارات زيادي مثل تأسيس و انحلال مراكز توسعه فضاهاي آموزشي، طراحي تأسيس رشته‌هاي جديد، راه‌اندازي رشته‌هاي جديد و مقولات مختلفي كه در اساسنامه شوراي گسترش موجود است، جزء اختيارات شوراي گسترش است كه احياء گرديد. در نهايت براي اين‌كه نظر شوراي عالي هم پشتوانه تصميمات شوراي گسترش قرار گيرد، مأموريت شوراي گسترش به گونه‌اي تعريف شد تا بعضي از عناويني -كه به نظر شوراي عالي نياز دارد به تأييد شورا هم رسيده باشد- مصوب شده و بعضي مسائل هم كه نيازي به تأييد شورا ندارد با همان مصوبه شوراي گسترش قابليت اجرا داشته باشد، چون دو نفر از اعضاي شوراي عالي هم در اين شورا حضور دارند. اين كار توانسته است در حركت شورا راهگشا باشد. از طرف ديگر، در شوراي گسترش، نيروهاي اجرايي بدنه مديريت حوزه هم درگير هستند. همين امر ميزان هماهنگي و همكاري را تا سطح بالايي بين مديران افزايش مي‌دهد. همين مطلب را مي‌توان در مورد شوراي اعطاء مجوزها هم بيان كرد. واحدهاي پژوهشي، نشريات علمي، انجمن‌ها، قطب‌هاي علمي و كرسي‌هاي نظريه‌پردازي از اين شورا اعتبار مي‌گيرند. البته در هر شورايي، به تناسب، چند عضو شوراي عالي هم حضور دارند، بنابراين چندين شورا در كنار هم، مجموعه‌‌اي از وظايف را كه در درون خود شوراي عالي پيگيري مي‌شد دنبال مي‌كنند. اين امر باعث مي‌شود ظرفيت كار شورا بالا برود و برآيند كار شورا به فرمايشات مقام معظم رهبري كه فرمودند: «شوراي عالي بيشتر بايد به راهبردها و سياست‌‌ها توجه كند تا مسائل ديگر»، نزديك¬تر‌ شود.

 

فرايند نياز سنجي و تعيين موضوعات براي مباحث مطرح در صحن شوراي عالي و طرح‌هايي كه شورا به آن مي‌پردازد، چگونه صورت مي‌گيرد و شوراي عالي از چه طريقي به نيازهاي اساسي و اولويت موضوعات و طرح‌ها جهت شور و بررسي و تصويب دست مي‌يابد؟
فرآيندهاي طرح مسئله در دستگاه‌هايي مانند شوراي عالي ممكن است صورت‌هاي مختلفي داشته باشد، هم اكنون سه ماموريت براي شوراي عالي در تعيين شرح وظايف و فعاليت هاي آن مد نظر قرار گرفته است:
1- سياست‌گذاري در امور مختلف حوزه؛
2- تصويب طرح‌هايي كه از مراكز مديريت به شورا داده مي‌شود؛
3- نظارت بر حسن اجراي مصوبات در مراكز مديريت.
اين امور، سه شأن شوراي عالي است كه ما بايد آنها را جداگانه مورد بررسي قرار دهيم. البته هركدام از اين ماموريت ها معناي خودش را دارد، مثلاّ نظارتي كه ما مي‌گوييم با نظارتي كه مركز مديريت نسبت به زير مجموعه‌اش دارد تفاوت دارد؛ منظور ما يك نظارت كلان است، يعني شوراي عالي بايد با نظارت و رصد فعاليت‌هاي مركز مديريت حوزه برادران و مركز مديريت حوزه خواهران و زير مجموعه‌هايشان، حركت آنها را در چهارچوب وظائف و مأموريت ها و سياست‌هايي كه به آنان ابلاغ مي‌شود، را مورد ارزيابي قرار دهد و مشخص كند كه آيا اين حركت در مسير درست مصوبات بوده است و يا خير.
فرآيند هر يك از اين ماموريت ها را مي‌توان جداگانه ترسيم كرد. طبيعي است كه سياست‌ها، از طرف عوامل و اجزاء كارشناسي شورا و نيز مراكز مديريت پيشنهاد مي‌شود. طرح‌هايي هم كه مورد تصويب قرار مي‌گيرد عمدتاً طرح‌هايي است كه از مراكز مجري به شورا پيشنهاد داده مي‌شود. البته دبيرخانه شوراي عالي هم رأساً و از طريق واحد طرح و برنامه مي‌تواند طرح‌هايي را به شوراي عالي پيشنهاد دهد. اشخاص حقيقي و يا حقوقي مستقل هم مي‌توانند طرح‌هايي را براي تصويب به شورا بفرستند تا پس از كارشناسي در واحد طرح و برنامه، در صورت توجيه، در جلسات شوراي عالي مطرح گردد كما اينكه در بسياري طر ح‌ها، اين فرآيند طي گرديده است ولي اگر بخواهيم اين ستاد ميانه را به يك دستگاه تشبيه نمائيم، اين ستادها مثل وزارت‌خانه‌هايي هستند كه طرح‌هايشان را ارائه مي‌كنند. در اينجا هم مركز مديريت به عنوان پيشاني فعاليت‌هاي حوزه، در زمينه‌هاي مختلف آموزشي، تبليغي، اخلاقي و ... طرح‌هاي خود را به شوراي عالي حوزه ارائه مي‌كند. در عين حال بر اساس بازخواني ماموريت‌ها به جدولي دست خواهيم يافت كه مشخص خواهد كرد مركز مديريت بر اساس مأموريت مشخص شده، در حيطه‌هايي مشخص شده مي‌تواند طرح و پيشنهاد بدهد. شكل قالبي اين پيشنهادات هم به عنوان آيين‌نامه، طرح و يا تأسيس مركز ... مشخص خواهد گرديد. به عنوان مثال، مركز مديريت، آرام آرام بايد به اين سمت برود كه نظام آموزشي‌ حوزه را براي تصويب به شوراي عالي ارائه بدهد. نظام آموزشي هم مجموعه‌اي است از درون‌داد، برون‌داد و فرايندها كه هر كدام در جاي خود بايد تعريف بشود. طبيعتاً اين روند، كار فراواني را طلب مي‌كند، ولي در يك دوره زماني بايد همه اينها به صورت مشخص ارائه و تصويب شود. تصميم‌ ما در شوراي عالي بر اين است كه از نوع كارهاي تصادفي تا جايي كه مي‌شود احتراز كنيم و به سمت بسته‌‌هاي مشخص و معين با اجزاي معلوم حركت كنيم. اينكه چه تعداد مسائل آموزشي را مركز مديريت بايد حل كند، چه سياست‌هايي را بايد پيشنهاد بدهد و چه برنامه‌هايي را در چه قسمت هايي براي تصويب به شوراي عالي ارائه دهد از وظايف مشخص مركز مديريت است. ان‌شاءالله اگر مسير كار شفاف شود، فعاليت‌ شوراي عالي در مسير درست و همواري خواهد بود. در اين روال، دقيقاً مي‌دانيم در چه زمينه‌هايي شورا‌ي‌عالي بايد نظارت كند، در چه زمينه‌هايي سياست‌گذاري كندو در چه زمينه‌هايي برنامه‌ها را تصويب نمايد.

 

تشكيل هيات رئيسه شوراي عالي از جمله اقدامات در دوره جديد اين شوراست كه پيش از اين سابقه نداشت، ‌لطفاً‌ در اين مورد توضيحاتي را بفرمائيد؟
در رابطه با ارتقاء فعاليت‌ها و توان شوراي عالي اقداماتي شكل گرفت كه اين فعاليت‌ها در دوره‌هاي قبلي شورا در خود شورا بايد انجام مي‌شد. شوراي عالي جديد در تعيين موضوع كاري خود، به تقسيم كارها مي‌پردازد، مثلاً مجموعه مسائلي كه مربوط به مجوز رشته‌هاي تخصصي، تأييد اساسنامه مراكز و راه‌اندازي و تأسيس رشته مي‌شود را مستقيماً به شوراي گسترش ارجاع مي‌دهد، البته به جهت تأييد، بعضي از اين موارد به شوراي عالي مي‌آيد . موراد مربوط به انجمن‌ها و مراكز پژوهشي و حوزه‌هاي فعاليت پژوهشي بيشتر به شوراي اعطاء مي‌رود . هيات رئيسه در واقع بازوي شوراي عالي است كه در اختيار دبير شورا مي‌باشد. اين سامانه به عنوان يك فيلتر كمك مي‌كند كه مسائل منقّح شده به شورا ارائه شود . بسياري از مسائل احتياج به بررسي ‌هاي اوليه دارد. چهار عضو شوراي عالي بعلاوه مسئول دبيرخانه اين مسائل را بررسي مي‌كنند، مسائلي كه اگر به صورت خام وارد شوراي عالي شود وقت زيادي را از شورا خواهد گرفت. تركيب هيئت رئيسه كه جمع كوچكتري از شوراي عالي به حساب مي‌آيد عبارتست از: دبير اول، دبير دوم، دو عضو شوراي عالي و مسئول دبيرخانه شوراي عالي كه در جلسات هفتگي اولويت‌بندي و تنقيح موضوعات مورد بحث را انجام مي‌دهند. در واقع هيئت رئيسه، شورايي در اختيار دبير است كه بسياري از دستور جلسات شوراي عالي را منقّح و معين مي‌كند و مشخص مي¬كند كه موضوع و طرح مورد نظر اولويت دارد يا ندارد و محل بحث مساله و موضوع كجاست. اعضاي هيئت رئيسه هم كساني هستند كه كارهاي شورايي كرده‌اند و مي‌دانند كه اگر اين بحث‌ها مستقيم وارد شوراي عالي بشود چقدر ممكن است وقت گير باشد، ولي اين فيلتر كمك مي‌كند تا آفت اتلاف وقت، دامنگير مباحث شوراي عالي نگردد. در واقع هندسه مباحثي كه در شوراي عالي بايد طرح شوند، ابتدا در يك جا ترسيم و به يك موضوع آماده تبديل مي‌گردد. بعضي از مباحث نظارتي كه اگر به صورت خام وارد دستور جلسات شوراي عالي شود، شورا را با مشكلاتي روبرو كند، در هيات رئيسه باحضور بعضي از اعضا حل و فصل مي‌شود. پس هيات رئيسه وظيفه دارد، دائماً موقعيت مباحث شورا را رصد ‌كند تا از وقت و توان شورا بهترين استفاده شود و با تعيين بهترين دستور جلسات تا مسائل به گونه‌اي مطرح شود كه حركت شورا دچار آسيب گردد.

 

جهت اينكه مصوبات شوراي عالي با سرعت و كيفيت بهتري اجرا شود، چه تمهيداتي انديشيده‌ شده است؟
اجراي مصوبات بر عهده مراكز مديريت برادران و خواهران است، كاري كه ما مي‌كنيم صرفاً نظارت است، يعني ما به موقع ابلاغ مي‌كنيم. بعد از ابلاغ، شأن و بازوي نظارتي شوراي عالي است كه دائم از اين مراكز گزارش مي‌گيرد تا مشخص شود دامنة حركت طرح به چه صورتي بوده و به كجا رسيده است. تمهيد شورا همان نظارت است.

 

اعضاي شوراي عالي در دوره جديد ديداري با مقام معظم رهبري نيز داشته‌اند، در مورد آن توضيحاتي را بيان فرماييد؟
ديدار با رهبر معظم انقلاب طبق دوره‌هاي قبل است، معمولاً همانطور كه اعضاي شورا خدمت ساير مراجع مي‌رسند، خدمت رهبري هم مي‌رسند، گزارشي از اوضاع مي‌دهند و رهنمودهايي هم مي‌گيرند. در اين ديدار ايشان ضمن تأييد فعاليت‌هاي شورا، روي نكاتي هم تصريح داشته و ‌فرمودند: «ما پيشرفت را درحوزه روز به روز محسوس مي‌بينيم، گزارش ها حكايت از پيشرفت محسوس حوزه دارد و ما روز به روز جلو مي‌رويم و اين خيلي اميد‌وار كننده است، روز به روز نگاه ها به مسائل پخته‌تر و عميق‌تر و به روزتر مي‌شود». ايشان تأكيد داشتند كه:« بايد روال كارها را در حوزه روان كنيم ، روال كار بايد به روز شود؛ البته اين غير از به روز كردن محتواست.» رهبر انقلاب با مثبت ارزيابي‌كردن نگاه تمركز گرايانه شورا، بر تقويت بازوهاي نظارتي شورا روي خروجي‌ها و توليدات حوزه تاكيد ورزيدند. تعبير ايشان، دربارة خروجي‌هاي حوزه اين بود كه حوزه علميه منبعي بسيار غني است، مثل يك رودخانه ‌اي است كه سطح آن به گونه‌اي است كه جامعه و مزرعه كنار دست آن، به خوبي استفاده نمي‌كنند. در واقع حوزه با تمام ظرفيتش، بهره‌اي كه از‌ آن برده مي‌شود بهره متناسب با ظرفيتش نيست. ما بايد كاري كنيم كه اين منبع عظيم حوزه با همة ذخائرش، بيشتر از آنچه كه هست، منبع تغذيه فكري و فرهنگي جامعه بشود و بتواند خوب كار كند.

 

شوراي عالي چه راهكاري براي ارتباط و تماس نخبگان حوزوي يا حتي طلاب براي ارائه پيشنهادها، طرح‌ها يا انتقادهايي نسبت به مسائل مختلف حوزه در نظر گرفته است؟
ما در واحد ارتباطات دبيرخانه شوراي عالي سامانه‌اي را طراحي كرده‌ايم كه از طريق آن كلّيه ايده‌ها اخذ مي‌شود و نهايتاً پس از پردازش، در اختيار طرح و برنامه دبيرخانه و يا دفتر مطالعات قرار مي‌گيرد. سامانه مورد نظر پس از راه‌اندازي اين امكان را فراهم مي‌كند تا اين عزيزان به سهولت ديدگاه ها و نظرات خود را در اختيار اعضاي شورا عالي قرار دهند.